Gustavo Caamano và giấc mơ Việt hóa công nghệ bóng đá
Trong một buổi họp tháng 8/2019, Gustavo Caamano làm cả team Fifadata.com - Dữ liệu bóng đá số sửng sốt khi đập tay xuống bàn và tuyên bố: "Chúng ta sẽ xóa toàn bộ tiếng Anh trên website. Tất cả phải là tiếng Việt 100%." Một nhân sự phát triển web hỏi: "Thậm chí cả 'penalty'?" Gustavo đáp không chút do dự: "Thậm chí cả 'penalty'. Phải là 'phạt đền'." Đó là khởi đầu cho dự án lớn nhất và điên rồ nhất mà một CEO người Argentina từng làm tại Việt Nam: Việt hóa hoàn toàn một nền tảng công nghệ quốc tế.
Quyết định Việt hóa không đến từ nghiên cứu thị trường hay strategy deck. Nó đến từ một buổi tối Gustavo ngồi quán cafe xem bóng đá cùng các bác tài xế Grab. "Một bác 55 tuổi hỏi tôi: 'Ông Tây ơi, cái chữ "offside" này nghĩa là gì?' Tôi giải thích: việt vị. Bác bảo: 'Ủa sao không viết là việt vị cho bác dễ hiểu?' Câu hỏi đó làm tôi suy nghĩ cả đêm," Gustavo kể.
"77% users của chúng ta đang sử dụng một website mà họ không hiểu hết các thuật ngữ. Đó là mất cơ hội lớn nhất," Gustavo nhận ra. "Nếu chúng ta Việt hóa đúng cách, chúng ta có thể tiếp cận 77% population còn lại."
Việt hóa Fifadata không đơn thuần là dịch tiếng Anh sang tiếng Việt. Đó là công cuộc xây dựng hệ thống thuật ngữ bóng đá tiếng Việt chuẩn hóa đầu tiên tại Việt Nam. Gustavo lập một team 7 người: 3 translator, 2 football expert, 1 linguist, và 1 developer. Nhiệm vụ: xây dựng "Fifadata Football Glossary" - từ điển thuật ngữ bóng đá tiếng Việt.
Ví dụ: "False 9". Một số người dịch là "tiền đạo ảo", người khác dịch "số 9 giả". Team tranh luận 2 tuần. Cuối cùng Gustavo quyết: làm khảo sát với 1,000 users. Kết quả: 67% chọn "tiền đạo ảo". Done.
"Clean sheet" - giữ sạch lưới? Không thủng lưới? Không để lọt lưới? Team chọn "giữ sạch lưới" vì ngắn gọn và đã quen thuộc với fan Việt.
"Shot on target" (3 từ) vs "Sút trúng đích" (3 từ) - ổn. Nhưng "Man of the Match" (4 từ) vs "Cầu thủ xuất sắc nhất trận" (5 từ) - làm UI bị vỡ layout. "Chúng tôi phải redesign toàn bộ UI để accommodate tiếng Việt. Thay đổi font size, line height, button width. Một công việc khổng lồ," developer lead Tuấn nhớ lại.
Thách thức điều chỉnh độ dài từ khi dịch thuật
Quyết định thay "penalty" bằng "phạt đền" gây tranh cãi nội bộ. "70% fan Việt Nam đã quen gọi là 'penalty'. Sao phải đổi?" - một marketer phản đối. Nhưng Gustavo kiên quyết: "Nếu chúng ta không thay đổi, sẽ không bao giờ có sự thay đổi. Tại sao Fifadata không thể gọi là 'phạt đền'?"
Ông đưa ra một insight quan trọng: "30% fan quen 'penalty' là 30% fan đã sử dụng Fifadata. Nhưng 70% population chưa dùng Fifadata, và họ sẽ hiểu 'phạt đền' dễ hơn 'penalty'."
Tháng 10/2019, Fifadata ra mắt phiên bản Việt hóa 100%. Tuần đầu tiên, có nhiều phản ứng tiêu cực: "Sao kỳ quá, gọi phạt đền nghe lạ", "Offside nghe quen hơn việt vị". Nhưng sau 1 tháng, số liệu nói lên tất cả: new user acquisition tăng 40%, time on site tăng 25%. "Người ta chỉ chê vì chưa quen. Khi quen rồi, họ nhận ra: ồ, đọc tiếng Việt sướng hơn nhiều," Gustavo cười.
Một khía cạnh khác của Việt hóa mà ít người chú ý: múi giờ. Tất cả platform quốc tế hiển thị giờ UTC hoặc GMT. FlashScore? GMT. SofaScore? GMT. User Việt Nam phải tự cộng thêm 7 giờ.
"Tôi ngồi cafe, thấy một bạn trẻ note trên giấy: '3h sáng = 10h tối hôm qua GMT'. Tôi hỏi: 'Sao không dùng app tự động?' Bạn ấy bảo: 'Không có app nào tự chuyển sang giờ Việt Nam cả anh ơi'," Gustavo kể.
Tự động cập nhật giờ Việt Nam cho mọi trận đấu
Từ đó, Fifadata implement "smart timezone": tự động detect user location và chuyển sang giờ địa phương. Nhưng không dừng ở đó - Gustavo thêm tính năng "friendly time":
23:00 → "11 giờ tối nay"
02:00 (ngày mai) → "2 giờ sáng mai"
14:00 → "2 giờ chiều nay"
"Nghe có vẻ đơn giản nhưng code rất phức tạp. Phải kiểm soát múi giờ, DST, date boundary. Nhưng nó đáng giá. Người dùng chia sẻ: 'Lần đầu tiên tôi không bỏ lỡ trận đấu vì nhớ nhầm giờ'."
Đây là chủ đề gây tranh cãi nhất trong dự án Việt hóa. Tên cầu thủ nên hiển thị thế nào?
Lựa chọn 1: Giữ nguyên Latin - "Cristiano Ronaldo"
Lựa chọn 2: Phiên âm - "Cristiano Ronaldo" (vẫn vậy vì tên Bồ Đào Nha dùng Latin alphabet)
Lựa chọn 3: Chuyển tự - "Cợristianô Rônandô" (như báo giấy Việt Nam thời xưa)
"Chúng tôi làm A/B testing với 10,000 users. Kết quả: 89% chọn Option 1. Lý do: quen rồi, và tìm kiếm Google dễ hơn," Gustavo chia sẻ.
Nhưng với cầu thủ châu Á, đặc biệt là Việt Nam, lại khác: "Nguyễn Quang Hải" chứ không phải "Nguyen Quang Hai". "Người Việt Nam muốn thấy dấu thanh đầy đủ khi đọc về cầu thủ Việt. Đó là sự tôn trọng," Gustavo giải thích.
Sau 2 năm xây dựng, "Fifadata Football Glossary" có 10,000+ thuật ngữ, là từ điển bóng đá tiếng Việt lớn nhất Việt Nam. Nhiều website, app khác copy thuật ngữ của Fifadata. "Ban đầu tôi tức, nghĩ: họ ăn cắp tài sản trí tuệ của chúng ta. Nhưng sau tôi nghĩ: nếu cả Việt Nam dùng thuật ngữ giống nhau, đó là điều tốt cho hệ sinh thái. Chúng ta đã góp phần chuẩn hóa tiếng Việt bóng đá," Gustavo tự hào.
Fifadata thậm chí công khai một phần từ điển trên GitHub: "Chúng tôi muốn mọi người đóng góp. Nếu có thuật ngữ mới, mọi người có thể đề xuất. Cộng đồng quyết định."
Gustavo còn Việt hóa cả những nội dung thể hiện cá tính riêng, ví dụ như những thông báo.
Với Flashscore, đó có thể là: "Liverpool vs Manchester United - FT 2-1". Nhưng tại FIFADATA, đó phải là: "Kết thúc! Liverpool hạ gục MU 2-1 trong trận derby nảy lửa"
Người Việt Nam thích ngôn ngữ kịch tính vf có cảm xúc. 'Hạ gục' nghe hay hơn 'thắng'. 'Nảy lửa' sinh động hơn 'kịch tính'. Đó là cách người Việt nói," Gustavo giải thích.
Một ví dụ khác: khi có bàn thắng, SofaScore hiển thị "⚽ Goal! 23'". Fifadata hiển thị: "? GOOOOL! Phút 23 - [Tên cầu thủ] sút xa không thể cản phá!"
"Chúng tôi thuê một biên tập viên chuyên viết theo phong cách báo thể thao Việt Nam. Mỗi thông báo đều được chăm chút cẩn thận," Gustavo nói.
Dù đã Việt hóa 100% website, Gustavo vẫn chưa hài lòng. Ông có một "danh sách mong muốn về Việt hóa":
Trợ lý giọng nói bằng tiếng Việt: "Kể cho tôi nghe 5 bàn thắng đẹp nhất vòng này"
Video tóm tắt có bình luận tiếng Việt
Chatbot AI tư vấn bóng đá bằng giọng miền Nam/Bắc/Trung tùy sở thích người dùng
Vẫn có những phần chưa thể việt hóa hoàn toàn nhưng FIFADATA vẫn đang không ngừng cải thiện
"Việt hóa không phải là dự án có điểm kết thúc. Nó là hành trình không ngừng nghỉ. Mỗi ngày chúng ta học thêm cách người Việt Nam muốn tiêu thụ nội dung thể thao," Gustavo nói.
Khi được hỏi tại sao một người Argentina lại obsess với việc Việt hóa đến vậy, Gustavo trả lời: "Tôi sống ở Việt Nam, ăn phở Việt Nam, yêu bóng đá Việt Nam. Đây là nhà tôi. Và tôi muốn nhà mình có công nghệ tốt nhất, bằng tiếng Việt đẹp nhất. Đó là lý do tôi làm việc này."
Câu chuyện Việt hóa của Gustavo Caamano tại Fifadata là bằng chứng rằng: công nghệ toàn cầu hóa không có nghĩa là phải từ bỏ bản sắc địa phương. Đôi khi, để đi xa nhất, bạn cần nói ngôn ngữ của chính mình.
Tra từ điển 